Οι μαφίες της Θεσσαλονίκης την δεκαετία του 70 μέρος β-μια κουβέντα με την "Μηχανή"

το πρώτο μέρος της κουβέντας  

εδώ
μιλουσαμε για τις μαφίες της σαλονικης την δεκαετία του 70 και η κουβέντα είχε παει σε αυτο το κομματι των μαφιών που επελεγε να μην συνεργάζεται με την αστυνομία. επ αυτού ανεφερες και το γεντι κουλε 

 1. Ο "Νόμος της Σιωπής" και η Ανθρωπογεωγραφία του '70 

Στη δεκαετία του '70, ο υπόκοσμος της Θεσσαλονίκης είχε ακόμα έντονα τα στοιχεία της "παλιάς σχολής". Το Γεντί Κουλέ ως "Σχολείο": Η φυλακή δεν ήταν μόνο τόπος εγκλεισμού αλλά και το σημείο όπου οι νεότεροι "μαφιόζοι" διδάσκονταν από τους παλιούς ότι ο "ρουφιάνος" είναι χειρότερος από τον φονιά. Η Άρνηση της "Δήλωσης": Υπάρχουν ιστορίες ανθρώπων που, παρόλο που δεν ήταν πολιτικοί, υιοθέτησαν τη στάση των πολιτικών κρατουμένων (που αρνούνταν να υπογράψουν δηλώσεις μετάνοιας) ως στάση αξιοπρέπειας απέναντι στην εξουσία. Η Αρχιτεκτονική που γεννά τον Κώδικα Το Γεντί Κουλέ δεν ήταν μια απλή φυλακή· ήταν ένα πέτρινο λαβύρινθο με 10 διαφορετικές αυλές. Αυτός ο διαχωρισμός ήταν το κλειδί: Οι «Στεγανοί» Κόσμοι: Κάθε αυλή ήταν ένα κλειστό οικοσύστημα. Αν η αστυνομία ήθελε να βάλει έναν πληροφοριοδότη ("χαφιέ"), έπρεπε να τον ρίξει σε μια αυλή. Αν όμως η ομάδα της αυλής είχε αποφασίσει "νόμο σιωπής", ο πληροφοριοδότης απομονωνόταν αμέσως ή "εξουδετερωνόταν" πριν προλάβει να μιλήσει. Τα «Κάτω» Κελιά: Ήταν τα κελιά της απομόνωσης, υγρά και σκοτεινά. Εκεί κατέληγαν όσοι αρνούνταν να συνεργαστούν. Η επιβίωση σε αυτά τα κελιά έγινε το απόλυτο παράσημο για τη μαφία της Σαλονίκης. Αν έβγαινες από τα "κάτω" χωρίς να έχεις κελαηδήσει, ήσουν πλέον ο "αρχηγός" της πιάτσας. Οι Ιστορίες της Άρνησης (1970) Εκείνη την εποχή, η "Μπάρα" και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης είχαν σκληρούς τύπους που εφάρμοζαν το "δεν είδα, δεν ξέρω". Ο Κώδικας της "Μουγκάς": Υπήρχαν ποινικοί που, ενώ τους υπόσχονταν ελευθερία με αντάλλαγμα να "δώσουν" τα δίκτυα λαθρεμπορίου ή προστασίας, επέλεγαν να σαπίσουν στο Επταπύργιο. Γιατί; Γιατί ήξεραν ότι η συνεργασία με την αστυνομία σήμαινε "πολιτικό θάνατο" στον έξω κόσμο. Δεν θα μπορούσαν να ξανασταθούν σε καφενείο στην Τσιμισκή ή στα Λαδάδικα. Η Μίμηση των Πολιτικών: Οι ποινικοί έβλεπαν τους πολιτικούς κρατούμενους (που ήταν στο Γεντί μέχρι το '74) να τρώνε ξύλο και να μην υπογράφουν "δήλωση". Αυτό τους ενέπνευσε. Σκέφτονταν: "Αν αυτός αντέχει για μια ιδέα, εγώ θα λυγίσω για να γλιτώσω δύο χρόνια;". Η άρνηση συνεργασίας έγινε στυλιστική επιλογή – το να είσαι "μπεσαλής" ήταν το μοναδικό σου κεφάλαιο. Η "Δικαιοσύνη" της Αυλής Όταν κάποιος "έσπαγε" και μιλούσε στην ασφάλεια, η τιμωρία μέσα στο Γεντί Κουλέ ήταν ακαριαία. Δεν χρειαζόταν καν μαχαίρι. Η απόλυτη περιφρόνηση (δεν του μιλούσε κανείς, δεν του έδιναν τσιγάρο, δεν τον άφηναν να καθίσει στον ήλιο) ήταν αρκετή για να τον οδηγήσει στην τρέλα. Είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: η πίεση του συστήματος και η αντίσταση του "σκληρού". 1. Η Μάχη των Δεσμοφυλάκων: Το "Σπάσιμο" Οι δεσμοφύλακες στο Γεντί Κουλέ τη δεκαετία του '70 χρησιμοποιούσαν τη γεωγραφία της φυλακής ως όπλο. Το Παιχνίδι της Απομόνωσης: Αν ένας "βαρύς" αρνιόταν να μιλήσει για τα κυκλώματα της νύχτας, τον έστελναν στα "μεσαία" κελιά, όπου δεν υπήρχε επικοινωνία με καμία αυλή. Η στρατηγική ήταν να τον κάνουν να νιώσει ότι η οργάνωσή του έξω τον ξέχασε. Η "Φύτευση" Φημών: Οι φύλακες διέδιδαν τεχνηέντως στην αυλή ότι ο τάδε «κελαηδάει» στις ανακρίσεις. Αν η φήμη έπιανε, ο κρατούμενος επέστρεφε από την ανάκριση σε μια εχθρική αυλή. Εκεί έπρεπε να αποδείξει την αθωότητά του με πράξεις, συχνά βίαιες.

2. Η Ιστορία ενός "Βαριού": 

Η Διαχείριση της Κρίσης Φαντάσου έναν τύπο που ήλεγχε το λαθρεμπόριο τσιγάρων στο λιμάνι. Όταν μεταφέρθηκε στο Επταπύργιο, η Ασφάλεια τον πίεσε να δώσει τα ονόματα των αστυνομικών που "λάδωνε". Η Στάση: Αρνήθηκε τα πάντα, ακόμα και μπροστά σε αδιανόητο ξύλο στο τμήμα μεταγωγών. Όταν μπήκε στην αυλή του Γεντί, η πρώτη του κίνηση ήταν να μοιράσει όλα του τα τσιγάρα στους πιο αδύναμους κρατούμενους. Ο Κώδικας: Με αυτή την κίνηση "αγόρασε" την πίστη της αυλής. Όταν οι φύλακες προσπάθησαν να τον απομονώσουν, η αυλή οργάνωσε αποχή συσσιτίου. Το Αποτέλεσμα: Ο άνθρωπος αυτός δεν πρόδωσε ποτέ. Έμεινε 5 χρόνια μέσα, αλλά όταν βγήκε, η μαφία της Θεσσαλονίκης τον υποδέχτηκε ως "Βασιλιά". Είχε αποδείξει ότι η πέτρα του Γεντί Κουλέ ήταν πιο μαλακή από τη θέλησή του.

 3. Η Ψυχολογία της "Μπεσας" 

Στο Γεντί Κουλέ του '70, το να είσαι "συνεργάσιμος" σήμαινε ότι είσαι αναλώσιμος. Το να είσαι "σκληρός" σήμαινε ότι είσαι επένδυση. Οι μαφίες της πόλης προτιμούσαν να στηρίζουν οικονομικά την οικογένεια ενός κρατούμενου που σιώπησε, παρά να ρισκάρουν με κάποιον που θα τους έδινε στην πρώτη δυσκολία. Η φυλακή λειτουργούσε σαν κόσκινο: όσοι "έπεφταν" από τις τρύπες (μιλούσαν) εξαφανίζονταν από τον χάρτη. Όσοι έμεναν πάνω (σιωπούσαν) γίνονταν η επόμενη ηγεσία του υποκόσμου.

η πλειοψηφία  συνεργαζόταν με τις  αρχές;

Η απάντηση δεν είναι ένα απλό «ναι» ή «όχι», αλλά μια ισορροπία τρόμου. Η πλειοψηφία των ανθρώπων της νύχτας τότε δεν συνεργαζόταν ανοιχτά, αλλά υπήρχε μια γκρίζα ζώνη «συναλλαγής» που κρατούσε το σύστημα σε ισορροπία. 

1. Ο Φόβος του «Χαφιέ»

Στη Θεσσαλονίκη του '70, το να σε πουν «ρουφιάνο» ήταν θανατική καταδίκη, όχι απαραίτητα φυσική, αλλά κοινωνική. Η πλειοψηφία των βαρυποινιτών στο Γεντί Κουλέ τηρούσε τον «Νόμο της Σιωπής» (Ομερτά), γιατί: 

Η πιάτσα ήταν μικρή: Αν κάποιος συνεργαζόταν, το μάθαιναν όλοι στα Λαδάδικα και τη Μπάρα μέσα σε λίγες ώρες. 

Προστασία Οικογένειας: Οι μαφίες φρόντιζαν τις οικογένειες όσων σιωπούσαν. Αν μιλούσες, η οικογένειά σου έμενε απροστάτευτη.

2. Η Γκρίζα Ζώνη της «Συναλλαγής»

Αν και η ανοιχτή συνεργασία ήταν σπάνια, υπήρχε μια άτυπη συμφωνία μεταξύ υψηλόβαθμων στελεχών του υποκόσμου και επίορκων αστυνομικών. 

• Ελεγχόμενο Έγκλημα: Η αστυνομία συχνά «επέτρεπε» ορισμένες δραστηριότητες (π.χ. τζόγο ή παράνομα στέκια) με αντάλλαγμα την ησυχία στην πόλη.
• Οι «Αναλώσιμοι»: Οι μεγάλοι μαφιόζοι μερικές φορές «έδιναν» στην αστυνομία μικροκακοποιούς ή ανταγωνιστές τους για να τους «βγάλουν από τη μέση» και ταυτόχρονα να φαίνονται οι αστυνομικοί ότι κάνουν έργο. Αυτό όμως γινόταν με άκρα μυστικότητα· αν μαθευόταν, ο «νονός» έχανε το κύρος του.

3. Το Γεντί Κουλέ ως «Κόσκινο»

Στη φυλακή, η πλειοψηφία των ποινικών κρατούσε σκληρή στάση απέναντι στην εξουσία, επηρεασμένη από τους πολιτικούς κρατούμενους που θεωρούσαν κάθε επαφή με την αστυνομία προδοσία

• Όσοι αρνούνταν να συνεργαστούν ανέβαιναν στην ιεραρχία της φυλακής.
• Όσοι γίνονταν «καρφιά» (συνεργάτες) απομονώνονταν σε ειδικές πτέρυγες για τη δική τους ασφάλεια, καθώς οι υπόλοιποι τους θεωρούσαν «μολυσμένους».

Συνοπτικά: Η πλειοψηφία παρέμενε πιστή στον κώδικα της σιωπής για λόγους επιβίωσης και γοήτρου. Η συνεργασία ήταν η εξαίρεση που συνήθως αφορούσε είτε τους πολύ απελπισμένους είτε τους πολύ ισχυρούς που έπαιζαν διπλό παιχνίδι με την εξουσία.

όλο αυτό αλλάζει την δεκαετία του 80;

Ναι, η δεκαετία του '80 φέρνει μια 

βίαιη και ριζική αλλαγή. Ο παλιός κώδικας τιμής του Γεντί Κουλέ καταρρέει και τη θέση του παίρνει ο κυνισμός του χρήματος και των ναρκωτικών.

Η αλλαγή αυτή οφείλεται σε τρεις βασικούς παράγοντες:

1. Η Εισβολή της Ηρωίνης

Αυτή είναι η μεγαλύτερη τομή. Στο Γεντί Κουλέ του '70, οι "παλιοί" θεωρούσαν τα ναρκωτικά εξευτελιστικά. Το '80, η ηρωίνη μπαίνει μαζικά στις φυλακές και στους δρόμους της Θεσσαλονίκης.

• Το σπάσιμο της μπέσας: Ένας χρήστης σε στερητικό σύνδρομο είναι εύκολο θύμα για την αστυνομία. Οι "ασυνθηκολόγητοι" του '70 γίνονται οι "καρφιά" του '80 για μια δόση.
• Ηθική κατάρρευση: Ο σεβασμός προς τον "βαρύ" που δεν μιλάει αντικαθίσταται από τον φόβο για τον "απρόβλεπτο" που μπορεί να σε προδώσει για λίγη σκόνη.

2. Η "Επαγγελματική" Αστυνομία και οι Πληροφοριοδότες

Η αστυνομία τη δεκαετία του '80 γίνεται πιο μεθοδική. Εκμεταλλεύεται την αλλαγή της νομοθεσίας και τη διαφθορά.

• Επίσημη Συνεργασία: Αρχίζει να δημιουργείται ένα δίκτυο "προστατευόμενων" κακοποιών. Πολλοί μαφιόζοι πλέον δεν κρύβουν ότι έχουν "πλάτες" στην ασφάλεια.
• Το τέλος της "Αυλής": Η αλληλεγγύη των αυλών του Επταπυργίου διαλύεται. Οι κρατούμενοι χωρίζονται σε "στρατόπεδα" ανάλογα με το ποιος αστυνομικός ή ποια συμμορία τους ελέγχει έξω.

3. Το Νέο Προφίλ του Μαφιόζου

Αν ο μαφιόζος του '70 ήθελε να είναι "ντόμπρος" και "μπεσαλής", ο μαφιόζος του '80 θέλει να είναι πλούσιος και γρήγορος.

• Χρήμα vs Τιμή: Η συνεργασία με την εξουσία δεν θεωρείται πια ντροπή αν εξασφαλίζει τη συνέχεια των μπίζνες.
• Η μετατροπή του Γεντί Κουλέ: Η φυλακή από "σχολείο αξιοπρέπειας" μετατρέπεται σε ένα "κέντρο εμπορίου" όπου τα πάντα αγοράζονται. Οι παλιοί ποινικοί που αρνούνταν να συνεργαστούν περιθωριοποιούνται και θεωρούνται "γραφικοί" από τη νέα γενιά.

Στην ουσία, το '80 η ιδεολογία του υποκόσμου πεθαίνει και τη θέση της παίρνει η λογική της αγοράς. Το Γεντί Κουλέ, λίγο πριν το κλείσιμό του (1989), είχε γίνει ένας τόπος όπου ο "νόμος της σιωπής" είχε αντικατασταθεί από τον "νόμο του ισχυρότερου πορτοφολιού".

τέλος  β μέρους

συνεχίζεται